“Para verirsen heval (arkadaş, yoldaş) olursun, vermezsen düşman; doğruları konuşursan deli
olursun.” Hayat tam olarak böyle işliyor. İnsan ilişkilerinde paranın ve menfaatin ne kadar
belirleyici olduğunu, doğruları söylemenin ne kadar cesaret gerektirdiğini bize söylüyor.

Ama işin başka bir tarafı var: bazen insanlar devrimcilik, ideoloji veya büyük amaçlar
maskesi altında ilişki kuruyor. “Biz biriz, biz dayanışmayız” derken, aslında çıkar ilişkilerini
gizliyorlar. Parayı verirsen yanında olurlar, vermezsen düşman kesilirler. Doğruları söylediğinde
ise deli ilan edilebilirsin. Bu maskeli ilişkiler, insanların yüzeyselliğini ve sahtekârlığını gözler
önüne seriyor.
Doğruları konuşmak cesaret ister. Toplum çoğu zaman doğrulardan sapmayı, gerçekleri
gizlemeyi veya sahte sözleri kabullenir. Ama sen doğruyu söylediğinde, eleştirilirsin, dışlanırsın,
hatta hedef haline gelirsin. İnsanlar çoğu zaman çıkar ilişkilerini maskelemeye o kadar alışmıştır
ki, samimi bir söz duyduklarında tepki gösterir. İşte burası tam bir paradoks: Doğru söylemek,
hem en doğal hak hem de en tehlikeli hareket.
Benim gözlemim de hep bunu söylüyor: gerçek dostluk, zor zamanlarda ortaya çıkar. Maskelerin
düşmediği yerde, kimin yanında duracağını anlamak imkânsızdır. O an yanında olan kişi, heval
olan kişi, doğruyu savunan kişidir. Maskeli dostlar ise çıkar ilişkileri ve sahte sözlerle ayakta
kalmaya çalışır. Ve bunlar toplumun içinde o kadar normalleşmiş ki, eleştiri bile yapmak
neredeyse ayıp sayılır.
Bazen görüyorum; insanlar bir yandan devrimcilik, birlik, dayanışma söylemleriyle övünüyor ama
hayatlarına baktığında her şey çıkar ilişkilerine dayanıyor. Kiminle arkadaşlık edileceği, kimden
yardım alınacağı, kimden menfaat elde edileceği… Bunlar belirliyor. Söylemekten korkuyorlar
belki ama gerçek bu. Ve işte bu noktada, doğruları söyleyen kişi “deli” ilan ediliyor. Çünkü o
maskeleri indiriyor, yüzeysel ilişkileri ifşa ediyor.
Ama doğruluk ve dürüstlük her zaman değerli. Belki o an yalnız kalırsın, belki anlaşılmazsın,
ama zamanla insanlar dürüstlüğün kıymetini anlar. Paranın ve çıkarın geçici olduğu yerde,
doğruluk kalıcıdır. Maskeler düşer, sahte dostluklar ortaya çıkar. Gerçek dostluk ise zor
zamanlarda belli olur, maskelerin gölgesinde kaybolmaz.
Özetle, “Para verirsen heval olursun, vermezsen düşman; doğruları konuşursan deli olursun”
sözü, hayatın acı ama gerçek yanını gösteriyor. İnsan ilişkilerinde menfaatin ve çıkarın ne kadar
etkili olduğunu, doğruluktan sapmanın ne kadar yaygın olduğunu ve doğruları konuşmanın ne
kadar cesaret gerektirdiğini anlatıyor. Ama unutulmamalı ki, doğruluk ve dürüstlük her zaman
değerli, her zaman savunulmalı.
Ve son söz olarak şunu eklemek isterim: Eğer herkes kendi çıkarını korumak için maskeler
takıyorsa, senin doğruları konuşman gerek. Belki o an yalnız hissedersin, belki deli gözüyle
bakılır. Ama maskeleri indirip gerçekleri görmek, eninde sonunda hem insanlara hem de
kendine yapılacak en büyük hizmettir. Çünkü gerçek dostluk, zor zamanlarda ortaya çıkar; sahte
maskelerin ve çıkar ilişkilerinin gölgesinde kaybolmaz.

Şair Yazar
Yusuf Boyraz